Μπορεί να έχεις πει κάποια στιγμή στον εαυτό σου: «Δεν θα ξαναμπλέξω σε μια τέτοια σχέση». Κι όμως, μετά από λίγο καιρό βρίσκεσαι ξανά σε μια δυναμική που μοιάζει παράξενα γνώριμη.
Ίσως ο άνθρωπος απέναντί σου να είναι διαφορετικός. Κι όμως, τα συναισθήματα, οι εντάσεις ή ο τρόπος που επικοινωνείτε μοιάζουν με κάτι που έχεις ξαναζήσει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι «διαλέγεις λάθος ανθρώπους» ή ότι φταις για όσα επαναλαμβάνονται στις σχέσεις σου. Συχνά, πίσω από αυτά τα μοτίβα υπάρχει μια βαθύτερη ιστορία, που έχει διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο συνδέεσαι και σχετίζεσαι με τους άλλους.
Όταν το γνώριμο μοιάζει με το ασφαλές
Οι προηγούμενες σχέσεις μας μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε μια καινούργια σχέση. Όπως αναφέρει η Ximena Arriaga, η ιστορία των σχέσεών μας έχει σημασία: ο τρόπος με τον οποίο μας έχουν φερθεί προηγούμενοι σύντροφοι και κοντινοί άνθρωποι επηρεάζει το πώς αντιλαμβανόμαστε και ερμηνεύουμε τις νέες σχέσεις.
Αυτό μπορεί να γίνει πιο κατανοητό μέσα από την έννοια του δεσμού. Η θεωρία του δεσμού, που συνδέεται με τον John Bowlby, εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι πρώιμες σχέσεις με σημαντικά πρόσωπα μπορούν να επηρεάσουν την αίσθηση ασφάλειας και τις προσδοκίες μας στις κοντινές σχέσεις. Δεν σημαίνει ότι η παιδική σου ιστορία καθορίζει όλες τις μελλοντικές σου σχέσεις. Σημαίνει όμως ότι κάποιες εμπειρίες μπορεί να γίνουν ένας «χάρτης» μέσα από τον οποίο διαβάζεις όσα συμβαίνουν σήμερα.
Για παράδειγμα, αν έχεις μάθει να συνδέεις την αγάπη με την αβεβαιότητα, μπορεί μια σταθερή σχέση στην αρχή να σου φαίνεται παράξενη ή άτονη, ενώ μια σχέση γεμάτη ένταση να σου δημιουργεί ένα γνώριμο συναίσθημα.
Τα συναισθήματα δεν είναι πάντα οδηγός της πραγματικότητας
Όταν κάποιος απομακρύνεται, μπορεί να νιώσεις έντονη ανασφάλεια. Όταν επιστρέφει, μπορεί να νιώσεις ανακούφιση. Αυτή η εναλλαγή ανάμεσα στην ανασφάλεια και την ανακούφιση μπορεί να δημιουργεί έντονα συναισθήματα, που κάποιες φορές είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις από το αίσθημα της βαθιάς σύνδεσης.
Τα συναισθήματα είναι σημαντικά. Δεν αποτελούν όμως πάντα ακριβή ένδειξη για το αν μια σχέση είναι καλή για εσένα. Μια σχέση μπορεί να έχει ένταση και πάθος, χωρίς να σου προσφέρει ασφάλεια. Αντίθετα, μια πιο σταθερή σχέση μπορεί στην αρχή να σου φαίνεται ασυνήθιστη, ακριβώς επειδή δεν έχεις συνηθίσει αυτή τη μορφή σύνδεσης.
Έρευνα εξέτασε τον τρόπο με τον οποίο οι σύντροφοι επηρεάζουν ο ένας την αίσθηση ασφάλειας του άλλου μέσα στη σχέση. Στη μελέτη συμμετείχαν 172 ζευγάρια, τα οποία αξιολογήθηκαν πέντε φορές μέσα σε διάστημα ενός έτους. Σε κάθε αξιολόγηση, κάθε σύντροφος ανέφερε ξεχωριστά πόσο ασφαλής ένιωθε στη σχέση του. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η αίσθηση ασφάλειας των δύο συντρόφων μεταβαλλόταν με παρόμοιο τρόπο με την πάροδο του χρόνου. Δηλαδή, όταν η ασφάλεια του ενός συντρόφου αυξανόταν ή μειωνόταν, υπήρχε συχνά αντίστοιχη αλλαγή και στον άλλο σύντροφο. Αυτό δείχνει ότι η ασφάλεια προσκόλλησης δεν αποτελεί μόνο ατομικό χαρακτηριστικό, αλλά μπορεί να διαμορφώνεται και μέσα από τη δυναμική της σχέσης (Hudson, Fraley, Brumbaugh & Vicary, 2014).
Γιατί μπορεί να επιστρέφεις σε κάτι που σε πληγώνει;
Στην ψυχοθεραπεία, έχει ενδιαφέρον να εξετάσουμε όχι μόνο τι συμβαίνει σε μια σχέση, αλλά και γιατί αυτό το συγκεκριμένο μοτίβο έχει τόση επιρροή σε εσένα.
Μερικές φορές προσπαθούμε ασυνείδητα να επαναλάβουμε μια γνώριμη σχέση, ελπίζοντας αυτή τη φορά να έχει διαφορετική κατάληξη. Δεν το κάνουμε απαραίτητα συνειδητά και δεν σημαίνει ότι επιθυμούμε να πληγωθούμε.
Η σχετική βιβλιογραφία έχει εξετάσει και την επανάληψη σχέσεων με κακοποιητικούς συντρόφους, συνδέοντας σε ορισμένες περιπτώσεις τέτοια μοτίβα με προηγούμενες σημαντικές σχέσεις. Πρόκειται όμως για σύνθετες διαδικασίες και όχι για μια εξήγηση που ταιριάζει σε κάθε άνθρωπο. (Nicholas, 2013).
Ο Peter C. Costello, επισημαίνει επίσης ότι οι πρώιμες εμπειρίες δεσμού μπορούν να αφήσουν το αποτύπωμά τους στον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε, βιώνουμε τα συναισθήματά μας και δημιουργούμε στενές σχέσεις ως ενήλικες.
Γι’ αυτό αξίζει να κοιτάξεις τη δική σου ιστορία με περιέργεια και όχι με κατηγορία.
Τι μπορείς να παρατηρήσεις στη δική σου ιστορία
Ίσως βοηθήσει να αναρωτηθείς:
- Τι κοινό είχαν οι σχέσεις που με δυσκόλεψαν περισσότερο;
- Πώς ένιωθα όταν ο άλλος απομακρυνόταν;
- Τι συνέβαινε όταν ένιωθα ότι με αποδέχεται;
- Ποιες συμπεριφορές ανεχόμουν, παρόλο που με πλήγωναν;
- Τι θεωρούσα «φυσιολογικό» σε μια σχέση;
- Πώς αντιδρώ όταν κάποιος μου προσφέρει σταθερότητα και ασφάλεια;
Δεν χρειάζεται να βρεις αμέσως απαντήσεις. Η παρατήρηση από μόνη της μπορεί να είναι ένα πρώτο βήμα προς την κατανόηση.
Η ασφάλεια δεν σημαίνει απουσία σύγκρουσης
Μια σημαντική διάκριση είναι ότι μια ασφαλής σχέση δεν είναι απαραίτητα μια σχέση χωρίς διαφωνίες.
Όπως εξηγεί η Nancy Collins, μια ασφαλής σχέση μπορεί να λειτουργεί ως «ασφαλές καταφύγιο» στις δύσκολες στιγμές και ως «ασφαλής βάση» από την οποία μπορείς να κινηθείς προς τον κόσμο.
Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να υπάρχει σύγκρουση, χωρίς να χάνεται η αίσθηση ότι υπάρχει χώρος για επικοινωνία, σύνδεση και επανασύνδεση.
Ίσως λοιπόν το ερώτημα δεν είναι μόνο «Γιατί έλκομαι ξανά από αυτόν τον άνθρωπο;». Μπορεί να είναι και «Πώς θέλω να νιώθω μέσα σε μια σχέση;»
Όταν το παρελθόν αρχίζει να γίνεται κατανοητό
Το τραύμα, οι πρώιμες εμπειρίες και οι προηγούμενες σχέσεις μπορούν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο συνδεόμαστε. Δεν καθορίζουν όμως από μόνα τους το μέλλον μας.
Η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει έναν χώρο όπου μπορείς να εξετάσεις αυτά τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα με περισσότερη ασφάλεια. Να καταλάβεις τι επαναλαμβάνεται, τι σημαίνει για εσένα και πώς συνδέεται με τον τρόπο που βιώνεις τις σχέσεις και τα συναισθήματά σου σήμερα.
Η θεραπεία δεν έχει στόχο να σου πει ποια σχέση πρέπει να επιλέξεις. Μπορεί όμως να σε βοηθήσει να κατανοήσεις καλύτερα τον εαυτό σου και να δοκιμάσεις, με ασφάλεια, διαφορετικούς τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς.
Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αυτά τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα και νιώθεις ότι θα ήθελες να τα κατανοήσεις βαθύτερα, μπορείς να αναζητήσεις επαγγελματική υποστήριξη. Το να κοιτάξεις ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο δεν σημαίνει ότι κατηγορείς τον εαυτό σου.
Mπορεί να είναι ένας τρόπος να αρχίσεις να τον καταλαβαίνεις περισσότερο.
Αν σου φάνηκε οικείο κάτι από όσα διάβασες, μπορείς να επικοινωνήσεις εδώ.
Tο παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα, δεν αποτελεί διάγνωση και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ψυχοθεραπευτική υποστήριξη.
Αγγελική Κορωνιού
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια
Φωτογραφία: Lucia Barreiros Silva / Pexels
Βιβλιογραφικές αναφορές
- Hudson, N. W., Fraley, R. C., Brumbaugh, C. C., & Vicary, A. M. (2014). Coregulation in Romantic Partners’ Attachment Styles: A Longitudinal Investigation. Personality & social psychology bulletin, 40(7), 845–857. https://doi.org/10.1177/0146167214528989
- Nicholas M. W. (2013). The compulsion to repeat relationships with abusive partners and how group therapy can help. International journal of group psychotherapy, 63(3), 346–365. https://doi.org/10.1521/ijgp.2013.63.3.346
- Collins, N. L., Ford, M. B., Guichard, A. C., & Allard, L. M. (2006). Working models of attachment and attribution processes in intimate relationships. Personality & social psychology bulletin, 32(2), 201–219. https://doi.org/10.1177/0146167205280907
- Conradi, H. J., De Jonge, P., Neeleman, A., Simons, P., & Sytema, S. (2011). Partner attachment as a predictor of long-term response to treatment with couples therapy. Journal of sex & marital therapy, 37(4), 286–297. https://doi.org/10.1080/0092623X.2011.582435
- Sadikaj, G., Moskowitz, D. S., & Zuroff, D. C. (2011). Attachment-related affective dynamics: differential reactivity to others’ interpersonal behavior. Journal of personality and social psychology, 100(5), 905–917. https://doi.org/10.1037/a0022875